Jar-û Diyar

Mehmet Gülmez/

DERSİM AŞİRETLERİ.

"Örnek: Ana dili Kırmancki olan bir toplumda "Gew uşağı, Abas Uşağı, Koç Uşağı, Ferhat Uşağı". Bezgar, Bilmem kimin uşağı terimlerinin yeri ve işi nedir ve nasıl girdi literatüre?"

------------------------------------------------------------------

DERSİM AŞİRETLERİ.

Dersim aşiretleri konusundaki çalışmanın eksiklerine vurgu yapmak elbette her çalışma gibi doğal karşılanmalı.

Ancak her çalışmada olduğu gibi bu konuda da çalışan insanları soğutmak değil teşfik edici olmalı. Çalışmayı yapan arkadaşların ve okuyucuların özellikle dikkat etmeleri gereken noktalara değinmek istiyorum.

Bu çalışmaların önemli kısmı devletin ideologları ve ya resmi memurlarının derlediği devletin arşivlerindeki belgelerden alınmadır. Devlet kaynaklı yada türkçe eğitimli araştırmacılar bölgede dolaşıp türkçe sorar, cevaplarını tercüman aracılığıyla yada türkçe bilen Dersimliler'den aktararak döküman haline getirmişler.

 

 

Örnek: Ana dili Kırmancki olan bir toplumda "Gew uşağı, Abas Uşağı, Koç Uşağı, Ferhat Uşağı". Bezgar, Bilmem kimin uşağı terimlerinin yeri ve işi nedir ve nasıl girdi literatüre?

Önce Uşak eklenerek ‘Türkçe ek takılır. Sonra Ahmedé Yeseviye bağlanır. Sonra da ‘Türkoğlu Türk yapılır’. Halbu ki,  "Aşira Khewu, Aşira Qozu, Ezbeta Semku, Aşira Feratu" gibidir orıjınal terimleri.  ‘Bezgar’ diye yazılan Aşiretin adı (Aşira Phezgewru) dur.

 

(Ma Kırmancime Kırmancki qeseykeme)

 

‘Uluslararası literatüre Zazaca olarak girmiş’  mantığına gelince.

Bu makaleyi hazırlayan arkadaşların iyi niyetlerini sorgulamam ve kuşkulanmam. Ne varki  araştırmacılar Kendisine Zaza, Diline de Zazaki diyen Diyarbakır Bingöl civarında derleme yapıp öyle literatüre koymuşlarsa, Dersimlilerin kendi dillerini tarif eden adlandırmayı yok sayma hakkını kim kime vermiştir?

Dımılki-Kırmancki-Zoné ma-Zazaki gibi adlandırmalar bölgelere göre değişmektedir. Türkiye Cumhuriyetinin osmanlıdan devraldıği Alevi tarifi sözlüklerinden uluslararası sözlüklerede öyle girmiştir. Yani Alevilere yakıştırılan o çirkin manalar Almanca sözlükte aynen mevcuttur. (Bkz Karl Steuerwald Almanca Türkçe sözlük)

Burada şunu anlatmaya çalışıyorum. Uluslararası literatüre giren her terim süleymanın değişmez kanunu değildir, özellikle bazılarının masumca yapıldığıda düşünülmemelidir.

Koçgiri yöresinin Kurmanç kadınları

Merkez Dersimliler Dersim aşiretleri arasında konuşulan, Kürtçe ile önemli ortaklığı olan dile (KIRDASKİ) derler. "Hizolcku, Sadızu, Kırdaşki qeseykené," derler. Kürt coğrafyasında konuşulan dile Dersimliler Kırdaşki demezler. Here were, Kurdi gibi terimlerle söylerler.

Yeri gelmişken değinmekte yarar var. Dersimlilerin, Khur, Khuri terimleri kesinlikle alçaltıcı ötekileştirici nahoş anlamda kullanılmamaktadır. Kürt halkının Khur kelimesini çok içsel ve severek kullandığını biliyor Dersimliler. O nedenle doğal bir terim olarak söylenir.

"Phısmam ev khuré kiye?" Diye sorulduğunda çok severek,  "Amcamın evladı bu kimin çocuğudur, yavrusudur" diye sormaktadır.

 

Çalışmayı yapan dostlara başarılar dileğiyle saygılarımla.

 

23 Ocak 2012

Mehmet Gülmez