Meseli - Kur atey

You are here: Home

KIRMANCKİ (DIMILİ)

Meseli - Kur atey - Qaluy

Hawar Tornêcengi/ Meseli/Kur atey/Qaluy I (Meseller, Fikralar)

"a) Meselê aqıldariye

b) Meselê huyais-fiştene

c) Meselê bini"

-----------------------------------------------

Meseli/Kur atey/Qaluy I (Meseller, Fikralar)

MESELEY (HÊKATİ)

Edebiyatê qeseykerdene de, meseley eve zonê Zazaki deyrayê. Waxto ke sohbet bi ra, qal ame ra, o waxt qeseykerdoğ meselê vano, ano ra vatena ho ser. Eve o tore qesa xo raşt vezeno, vatena xo ispat keno. Edebiyatê Zazaki de tore-tore meseley estê:

a) Meselê aqıldariye

b) Meselê huyais-fiştene

c) Meselê bini

Meselê ke tede aqıldari u huyais-fiştene esta; inu de bomeni, budelayeni u baqıleni ra hata raşt- qeseykerdene, eve hostayena qesu wes yena’ra zon. Tayine de ki; çhêreni u hostayena qesu ve zulım u zalımeni têverver dera.

Meselê ke raşti amê meydan, cıra dı torey estê.

Toreo vıren de, qal ke ame ra, wertê qeseykerdene de vajinê. Nayine de aqıldariye ve gıraniye yena’ra zon, cıra derse cêrina.

Toreê dıyine de, mesela: gırêdaê mevzuyê qeseykerdene niya, xo ve xo cia vajina. Lazım niyo, ille ke qal bêro’ra a mesela ser. Her waxt, wertê jü sohbeti de bo - ya ki nêbo, vajina.

Mesela huyais-fiştene de leto jêder hadisê sosyali vajinê.

Na meselu de dı heti estê:

1.) Heto rınd, rındek, raşt, heqaniye.

2.) Heto xıravın, qefçıl, ne’q, zalım u jüreker.

Qom pê hetê vıreni cêno, heq u ne'qi eve qeseykerdena na meselu ano têverver. Hetê ne'qi, hetê zalımi eve usılê estetiki keno qız u pê huyno, hem ki pê xezelino. Tırki de nayine ra “fıkra, nükte, latife” vajino. Taê meselê huyais-fiştene estê ke, tede goynayeni u jürkerdene vajina. Zonê Zazaki de edebiyatê nianeni ra “yaraniye”, “laxkerdis” ya ki “kuratey” vajinê.

(...)

Verecoy Bava Seydan biyo, ey ciroki/hêkati vatê. O, çê Seydê Torostani ra biyo. Ma derheqa deyde qe thawa nêzoneme, hêkat u meselê dey nêamê, dewrê ma nêrestê.

-1-

Kirıg de mordemê bi, cı ra Uşênê Dursıni vatêne. Bıraê de xo ki bi, namê eyi ki Dursın bi.

Uşênê Dursıni rozê bıraê xora qarino, zawt dano pıro, vano; "Ero Bıra, dilêgê mı ke Jêle ra esto, roê to qatıra şiae kero, Heyderu dest do!". (Çı ke, caê Heyderu zaf berz u tırro, yi ki qatıru zaf gurenenê coka, hên zawt dano bıraê xo ro.)

-2-

Niajniya de kokıme Warê Miri de sıt amên kena, yêna verê çêveri de, a ve cênu ra têlewe de nisenê ro qesey kenê. Qesey ke kenê, cıra jüye xafılde niadana ke dele hawa kute warê niajniye, vana:

"Niajni-niajni bıvozze, dele hawa kute warê to!"

Niajniya kokıme xeleşina ra sona ke; dele fek fişto qusxanê sıti, hawo çalp-çulp wena. Niajniye resena cı, dele qusxani sero pêcêna, fekê dele rınd proznena zerê qusxani, vana:

"De so, ciyê mı bure! Bara to ke mıra nêamê, yê mı tora nêşiye!".

Cêni ke na qesê niajniye hesnenê, huyais gıneno pıro, pê qırr benê.

-3-

Mesela Usê Seme u Asıqe

Amnon bi. Tevera tiji sanayvi cı, her ca kerdi vi jê bijêrıku. Usê Seme vaşturiye ra ame, cêniya xo vake:

"Uşê! mı hao dere de adır kerdo we, xorê son rovar ken, hala kıncunê xo veze, beri tey bışüyi!"

Yê Uşêni kıncê xo honde jêde çinebi ke bıvurno, jü qat pıren-tumanê xo bi. Têde veti, dayi 'ra ve cêniya xo dest; a tekıte şiye fekê deri, rovari ser. Ey ki xo est bınê cıle, çı ke rut-rupal vi. Çêverê xo phoştser rakerde vi. Cêniya xo ki deri verde rovar kerdêne. Xafılde dı cêniyê Asıqu çêverde vêjiyay ke xorê pars arê kerê. Ine niada ke mord'mek hao cıle dero, bınê cıle ra qe nêvejino. Asıqe vake:

"Ağa, urze parsê ma; tenê ardu ya ki hevê ron bıde ma, ma xorê raa xoro şêrime!"

Uşên vake:

"Ulle khavaniya çêyi çê de çina!"

mus ermeniler Kerd nêkerd cêniyê asıqu çêver ra düri nêkoti. Pêyniye de a jüe şiye, asıqa bine nêşiye - peyser mende u va: