|
 Tarih-referans/
Dersim AÅŸiretleri, Dilleri ve YerleÅŸim yerleri
Not: Bu çalışma, Metin-Kemal Kahraman'ların daha önce yapmış oldukları bir araştırmayı baz aldı.
Â
Kim Dersimli'dir, kim değildirin veya gerçek Dersimli kim, sahte Dersimli kim gibi tanımlamaların, yada Dersim'in sınırlarının nerden başlayıp, nerden bittiği gibi tartışmaların Dersimliler arasında son yıllarda giderek yaygınlaştığını bliyoruz. Bugün hali hazırda merkez Dersim diye tanımlanan ve kabul gören Tunceli İl sınırları dahilinde yaşayan Dersimlilerin nüfusu: 76 bin 699 kişi. Bunun % 61,97’si (47 bin 531 kişi) il ve ilçe merkezlerinde; % 38, 03’ü (29 bin 168 kişi) belde ve köylerde ikamet etmektdir.
 1927'de yapılan bir nufus sayımına göre, henüz Tunceli olmadan önce Dersim nufusu toplam: 227 000(ikiyüz yirmiyedi bin)olarak belirlenmiÅŸtir. Bugün yanlızca Ä°stanbul'da yaÅŸayan Dersimli sayısı ise 86 000 (seksen altı bin)civarında olduÄŸu 'hesaplanmaktadır. Avurpa'da(yanlızca Almanya'da) 200 ila 250 000 civarında Dersimli'nin yaÅŸadığı tahmin edilmektedir.Â
Dolayısıyla Dersim'i ve Dersimlileri yanlızca Tunceli (Memekiye)ile, veya Tunceli doğumlularla sınırlamamız mümkün değildir.
1905 lerden başlayıp 1938'lerde noktalanan, öncesi ve sonrası Dersim sürgünlerini, veya 1960'lardan itibaren Avrupa'ya göç edenleri ve oralarda doğup büyüyenleri birtarafa bırakalım.
Sadece 1980'lerden sonra Türkiye metropollerine göç eden, anne-babası Tunceli doğumlu olup kendisi İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa veya başka bir ilde doğan Dersimlilerin sayısı, şuanki Tunceli Doğumlulardan en az iki katı daha fazladır.
Dersim'in sınırları nerden başlıyor nerden bitiyor? Dersimli olmanın kıstası ney?
Biz Dersimli olmayı, Dersimlilerin konuştukları dille de sınırlamak istemiyoruz. Çünkü Dersimliler bir çok dili birden konuşuyorlar: Zazaki(Kırmançki), Kırdaşki(Kurmanci) ve Kurdi(Kürtçe) bu üç dilde, Dersimlilerin ana dilidir. Bu Durumda geriye ortak kimliğimizi temsil eden, inanç ve ruhi şekillenme dediğimiz Kültürel-Etnik kimliğimiz kalıyor. Dolayısıyla Dersimi ve Dersimli olmanın sınırlarını, Aşiretlerimiz ve onların birlikteliği belirleyecektir.
Dersimlilerin konuştuğu dilleri ve aşiretlerin yerleşim yerlerini belirten raporu yayınlıyoruz ve bu durumu tartışmaya açıyoruz./JD
-------------------------------------------------------------------------------------
Aşiretlerin Adları, Konuştukları Diller ve Yerleşim Yerleri
Not:Alttaki tablo yeniden düzenlendi. Yanlış gördüğünüz ve düzeltilmesini istediÄŸiniz bilgileri lütfen bize iletiniz.Â
|
Aşiretin Adı
|
AÅŸiretin KonuÅŸtuÄŸu
Dil
|
AÅŸiretin YerleÅŸim Yeri
Â
|
|
Abasu / Abasanlar
Â
|
Kırmançki-Zazaki
Â
|
Tunceli(Pülümür-Hozat-Ovacık),Erzincan(Kırlangıç Köyü, Çağlayan Bucağı,Bağlı,Karatuş köyleri, Tercan: Başbudak, Beşgözek köyleri)  Bingöl(Kığı:Akımlı Estigkavak, Ayanoğlu, Güzgörü köyleri) Gümüşhane(Kelkit:Akdağ,Kömürlük Köyü),Erzurum(Aşkale,Gürkaynak ve Koçbaba Köyleri)
|
|
Ağucanlılar
Â
|
Kırmançki
Kırdaşki (Kurmanci)
|
Tunceli(Hozat Bargini), Elazığ, Erzincan(Kemah), Malatya(Arapkir),Adıyaman, Maraş(Afşin-Elbistan)
|
|
Alanlar
Â
|
Kırmançki-Zazaki
Â
|
Tunceli (Mazgirt, Nazımiye), İranı Kuzey Horosan bölgesi, Erzincan (Çamurdere, Çamlık, Karataş, Başköy, Çilhoroz, Yayla kent, Sertaş, Askartallı, Kılıçkaya, Endere köylerinde),Erzurum (Çat ilçesi,Beşiktaş Komu, Tuzluca mah.)
|
|
Areliler
|
Kırmançki-Zazaki
Â
|
Tunceli(Nazimiye-Pülümür-Mazgirt), Gümüşhane (Kelkit-Akdoğdu Köyü), Erzincan(Tercan ilçesi,Sarıkaya, Yenibucak,Kavaklık,Küçük Ağa Köyleri,Çayırlı ,Çamurdere, Başköy, Karataş, Çilhoroz, Yayla Kurt, Sarıtaş,Kartallı, Çağlayan Bucağı,Kılıçkaya,Erdene köylerinde), Erzurum(Hınıs-Başköy)
|
|
Bawa(Baba) Mansurlu
|
Kırmançki
Kırdaşki (Kurmanci)
|
Tunceli(Pülümür,Mazgirt,Muhindi,Nazimiye), Erzincan(Tercan), Sivas(Kangal)
|
|
BahtiyarlıÂ
|
Kırmançki-Zazaki
Â
|
Tunceli (Hozat),Muş,İranKuzey Horosan, Zağros Dağları
|
|
Balabanu/Balaban
Â
|
Kırmançki-Zazaki
Â
|
Tunceli(Pülümür),Erzincan(Tercan),Erzurum(Hınıs-Güzelder Köyü-Raka, Ruha), Kırşehir, Malatya(Akcadag,Kürecik,Doğan Şehir)
|
|
Badilli
|
Kırmançki-Zazaki
|
Tuncelı(Pertek),Bingöl(Kığı), Gümüşhane(Kelkit-Halo) Erzincan(Refahiye)
|
|
Beles(!?)
|
Kırmançki-Zazaki
|
Tuncelı(Nazimiye), Erzincan (Tercan) Bingöl(Kığı), Amasya, Çorum
|
|
Careku/Çarekanlı
|
Kırmançki-Zazaki
|
Tunceli(Pülümür-Ağaşenliği), Erzurum, Erzincan(Yelekli Köyü-Tercan ve Çayırlı),Sivas
|
|
Demenu/Demenanlı
|
Kırmançki-Zazaki
|
Tunceli(Ovacık-Pülümür-Mazgirt-Pertek),Erzincan
|
|
DerviÅŸ Cemal
|
Kırmançki
Kırdaşki (Kurmanci)
|
Tunceli(Pülümür-Hozat-Ovacık-Mazgirt), Erzincan(Çayırlı), Sivas(Gürün)
|
|
Ferhatu / Ferhatan
|
Kırmançki-Zazaki
|
Çemişgezek- Hozat
|
|
Heyderu/Haydaran
|
Kırmançki-Zazaki
|
Tunceli(Nazimiye,Pülümür,Mazgirt), Erzincan( Tercan ,Bulanık)
|
|
Hxıranlılar
|
Kırmançki-Zazaki
Kırdaşki(Kurmanci)
Kurdi(Kürtçe)
|
Tunceli(Mazgirt, Pertek), Haran Bölgesi, Varto nahiyesi, Üstükara, Karlıova, Erzincan, Dalav, Şavşek, Refahiye, Tercanda Kığı İlçesi, Sütlüce , Doluteknek, Kabacalı, Tilkitaşı, Doluca, Çamlıca, Sarıdibek, Akbinek, merkez ilçede Dallıtepe, Orta çanak, Oğuldere, Karapınar, Gözele, Karlıova ilçesi, Tuzluca, Çiftiköy, Sarıkuşak, Kaynarpınar, Soğukpınar, Kaynak Köyleri, Gümüşakar, Halitler, Yeniyurt, Eskikonak Köyleri, Tercan ilçesi, Küçük Ağa, Gök Pınar köyleri ve Tanyeri bucağı, Kelkit, Yarbaşı köyü
|
|
Hormeku/Hormekli
Â
|
Kırmançki-Zazaki
Kırdaşki(Kurmanci)
|
Tunceli(Nazimiye, Pertek), Bingöl(Kığı), Gümüshane, Muş(Varto,Kuruçay), Erzincan(Tercan,Üzümlü,Refahiye), ErzurumKars, Elazig (Ardahan,Hinis),
|
|
Ä°ksorlu(Ä°zollu)
|
Zazaki(Zazaca)
Kurdi(Kürtçe)
|
Tunceli(Mazgirt,Nazimiye,Pülümür) Malatya (Huluman,Riçik, Göman, Kilise, Yaylacık, Sarıyayla), Elazığ , Urfa
|
|
Karabali
Â
|
Kırmançki-Zazaki
|
Tuncelı (Hozat,Ovacık, Çemişkezek), Kırşehir(1701 yılında zorunlu iskana tabii tutulmuşlardır)
|
|
Karsanu/Karsan
Â
|
Kırmançki-Zazaki
|
Tunceli(Pülümür, Ovacık, Nazımiye), Erzincan(Tercan),Bingöl(Karakoçan)
|
|
Kemanlı(İzoll)
|
Zazaki(Zazaca)
|
Tunceli(Pülümür), Erzincan(Merkez, Turna derre Kalıntaş, Çoban Yıldızı, Turluk), Diyarbakır(Ergani İlçesi Köyleri), Bingöl(Kığı İlçesi, Akımlı, Yazgünü, Gözdibi Köyleri)
|
|
Kimsorlu
Â
|
Kırmançki-Zazaki
|
Tunceli(Hozat, Çemişgezek, Ovacık, Nazımiye,Dereova), Sivas (Divriği Bölgesinde, Tuzla Yöresinde bir kısmı zorunlu iskana tabii tutulmuştur).
|
|
Koç(Koço)
|
Kırmançki-Zazaki
|
Tunceli(Hozat, Çemişgezek, Ovacık, Pülümür Altınhüseyin köyleri.) Bingöl(Kığı-Holhol),
|
|
Koçgiri
|
Kırmançki
Kırdaşki (Kurmanci)
|
Tunceli(Pülümür), Erzincan, Sivas(Ulaş,Zara,Kangal,Gürün), Maraş(Göksun-Afşin)
|
|
Kubanlı (Kudenli)
Â
|
Zazaki(Zazaca)
|
Tunceli(Mazgirt),Bingöl(Kığı,Karlıova), Erzurum(Çat), Elazığ(Karakoçan)
|
|
Kırmoslu(Kimsorlu)
|
Kurdi(Kürtçe)
|
Tunceli(Çemişgezek,Ovacık),Bingöl(Kığı), Yaylıdere,Sarıtosun, Aysaklı, Hasköy, Batrayas, Mercan Köyleri, Adıyaman(Xıdosur Kolu yerleşmiştir).
|
|
Khuresu/KureyÅŸan
Â
|
Kırmançki
Kırdaşki (Kurmanci)
|
Tunceli(Nazımiye, Mazgirt, Ovacık), Erzincan(Tercan),Muş(Varto),Bingöl (Kiği), Sivas, Erzurum(Hınsı, Mansur)
|
|
Lolu / Lolanlı
|
Kırmançki
Zazaki(Zazaca)
|
Tunceli(Pülümür, Çemişgezek,Nazimiye), Muş(Vartu),Erzurum(Hınız,Esenli, Aşkale,Gürkeynak Köyü), Bayburt,Gümüşhane(Kelkit)
|
|
Mırzan/ Millan
Â
|
Kurdi(Kürtçe)
|
Tunceli(Pertek, Ovacık,Mamekiye-Milköyü),Urfa(Viranşehir), Suriye'nin Resückayın yöresine yerleşmişlerdir.
|
|
Pilvenkli
|
Kırmançki
Kırdaşki (Kurmanci)
|
Tunceli(Pertek, Mamekiye-Pilvenk köyü, Mazgirt), Gümüşhane(Şiran), Bingöl (Karakoçan), Maraş(Afşin-Ağcaşar)
|
|
RekÅŸait (ReÅŸkan)
|
Kırdaşki (Kurmanci)
|
Tunceli( Ovacık, Hozat, Çemişkezek)
|
|
Rutu / Rutanlı
|
Kırdaşki (Kurmanci)
|
Tunceli(Hozat, Nazımiye, Pülümür), İran(Kuzey Horosan Mazderen bölgesinde) ,Erzincan(Çağlayan Bucağı, Yalınca Uluköy, Melihtekli Köyleri)
|
|
Åžadilli
|
Kırmançki-Zazaki
Kırdaşki(Kurmanci)
Kurdi(Kürtçe)
|
Tunceli(Mazgirt), Bingöl(Kığı), Erzincan(Refahiye), Sivas(Kangal), Maraş(Göksun,Afşin),Mardin ve İran.
|
|
Sarı Saltuklular
|
Kırmançki
Kırdaşki (Kurmanci)
|
Tunceli (Hozat,Pulumur), Erzincan,                    Kayseri(Sarız,Tavla)
|
|
Åžavak
|
Kurdi(Kürtçe)
|
Tunceli(Pertek, Hozat, Çemişkezek),  Urfa ve Irak(Musul)
|
|
Şıx Hesananlı
|
Kırmançki
Kırdaşki (Kurmanci)
|
Tunceli(Ovacık, Mazgirt, Pülümür), Gümüşhane, Muş(Varto), Erzincan(Çayırlı)
|
|
Yusufanlı
|
Kırmançki-Zazaki
|
Tunceli(Mamekiye, Mazgirt),Kamut Sütlüce bucağı ve köylerinde, Merğo ve Çihik
|
|
Zerkanlı
|
Kurdi(Kürtçe)
|
Tunceli(Çemişkezek), Erzurum(Hınıs), Maraş(Pazarcık), Mardin, Aksaray üzere beş kola ayrılır.
|
|
Alxas-Sınemili Aşireti
Â
|
Kurmanci-Kurdi
Dersim-Koçgiri Kırdaşki(Kurmançi) ile, Bedinan Kurdi(Kürtçe) karışımı bir dil konuşulur.
|
Malatya(Akcadağ, Kürecik), Adıyaman(Gölbaşı), Maraş(Elbistan,Pazarcık), Kayseri(Pınarbaşı, Sarız).
Not: Her iki aÅŸiret mensubuda Alevidir. Kendilerine Kurmanç derler. Büyük bir kesmi köken olarak Dersim'den geldiklerini idda ederler, ama Dersim aÅŸiretlerini belirleyen oçaklardan herhangi birine baÄŸlı deÄŸiler. Ruhi ÅŸekillenmeleri de Müslüman-Kürd ve Alevi-Kurmanç karışımı bir karekter, Dersim ve Koçgirililere pek uyum göstermezler. Åžafii Kürtlere daha yakın dururlar.Â
(Dersim'den o bölgeye göç eden aşiretler şunlardır: Pilwenk, Sarı Saltık, Bawamansur, Axucan ve Şadililer. Yerleşim yerleri: Afşin,Göksun ve Sarız)
|
Diller: * Zazaki-Kırmançki/ * Kurmanci-Kırdaşki/ * Kurdi-Kürtçe
|
Yorumlar
(...)
"Pertekli veya Koçgirili biri, Erbildeki Kurdi konuşanı anlamaz." diyorsununz ama yukaridaki calismada Pertekli Kurmes asiretinin Kurdi (Kürtce) konustugu belirtiliyor. Halbuki Kurmes asireti Kirdaski (Kurmanci) konusuyor. Bu sadece benim gözüme carpan bir hata. Daha fazla hatalarin olmasi mümkündür.
---------------------
Admin:Pertekli Kurmeşliler kendilerine Kurmanç demiyorlar, Kendilerini Kürd olarak görüyorlar. Konuştukları dile de Kürtçe(KURDİ) diyorlar, Ondan dolayıdır ki Erbilli Kürdi(Kürtçe) konuşanla anlaşabiliyorla r. Şavak aşiretine mensupturlar ve Milan aşiretinin bir koludurlar.
Şavaklıların-Milanlılar'ın da Urfada geldiklerini herkes biliyor.
Dersim'de Kurdi(Kürtçe) konuşanlar ve kendilerini Kürd olarak görenlerin tamamı dışarda Dersime göç etmiş yada ettirilmiş köken olarak Sunni-Şafi Kürd aşiretine mensup topluluklardır. Bunlardan bir kesmi sonra Aleviliğe geçmiş ama bir kesmi hala Sunni-Şafi Kürt olarak kalmışlar.(Çemişgezek, Hozat, pertek ve Mazgirt civarında).
Kırdaşki(Kurman ci) konuşan Alevi Dersimli ve Koçgirililer kendilerine hep Kurmanç demişlerdir, Kürtlere de Khur diye hitap etmişlerdir.Khurluğu hakaret anlamında kullanmamışlard ır. Onlar için Khur demek Şafi-Müslüman Kürd demektir.
Biz bu araştırmayı yaparken kaynağını verdiğimiz M-K Kahraman kardeşlerin yaptığı çalışmandan yararlandığımız için kaynak olarak onları gösterdik. Ama kesinlikle haklısınız, sizin sözünü ettiğiniz eserinizden de (Dersim Tarihi)bu bilgiler mevcuttur.
İkincisi: Dersim'de konuşulan dillere gelince. Dersimlilerin Kırmançki-Zazaki-Dımılki diye adlandırdıkları dile, uluslararası dil bilimcileri Zazaki dedikleri için bizde Zazaki demeyi daha uygun gördük.
Üçüncü nokta: Dersim ve Koçgirililerin konuştuğu ve Dersimlilerin Kırdaşki diye adlandırdıkları dile ise onlar(Koçgirili ler ve Dersimliler) kendileri dillerine Kurmanci derler. Kurmanciyi onlar Kurdi(Kürçe)den ayırırlar. Pertekli veya Koçgirili biri, Erbildeki Kurdi konuşanı anlamaz. Hakkarili yada Erbilli Kurdi konuşan da, Dersimli veya Koçgirili Kurmanci konuşanı anlamaz. Onların birbirlerini anlaması, en fazla Zazaki-Kırmancki konuşan bir Dersimlinin, Farsca konuşan bir İranlıyla anlaşabilmesi kadardır.
Belki Kürtçenin lehçesi diyebileceğimiz bir dil varsa oda Kurmanci ve Kurdi lehçeleridir, diyerleri(Soran i, Gorani, Zazaki) lehçe falan değildir. Paris'teki Doğu Dilleri Enstitüsü bunları çok açık bir şekilde biri birinden ayırmıştır.
Dersim-Koçgiri Kurmançların konuştuğu Kurmanci ile Hakkarili-Diyarbakırlı-Erbilli, Bedinan Kürtlerinin konuştuğu Kurdi farklıdır.
Bunuda hem Kürtlerin hemde Dersimlilerin kabul etmesi gerekiyor malasef.
Saygılarımızla
RSS beslemesi, bu iletideki yorumlar için.