Jar-û Diyar

Haydar Zara/

Kitap ve kaynaklarda Koçgiri 1920-21 ve Dersim ’38 ile ilgili bölümlerde Baytar M. Nuri.
Aşağıda belirtilen kaynaklarda Baytar Nuri kendi iki kitabında, gerek Koçgiri olayında gerekse Dersim 1937- 38 katliamı öncesi ve Seyit Rıza’nın

yakalanmasına kadar, kendisini yer yer planlayıcı, katip, haberleşmeci, yönetici, 2. derecede Kumandan, genel gelişmeleri yönlendirici, aşiretleri birleştiren, Seyit Rıza’nın katibi, telgraflar çeken, bir kurmay gibi anlatır (kendi anlatımlarında da kendisinin katıldığı bir çatışma ile ilgili somut bilgisi ya da olay yok) ve Koçgiri’nin, Dersim’ in en üst liderleri ölüm ve katliama hedef olurken o askeri harekatların en şiddetli kıyımlar, baskınlar sırasında, enteresan bir normallikle, vali, asker ve devlet görevlileri ile bağlantılarından bahseder.

Karerli Mehmet Efendi’nin anılarında ilgili maddede ise eleştirilip, meydanı boş bulmuş, kaçak, korkak, ve gayri ahlaki tanımlamalarına maruz kalır.

Kaynakların en dikkat çekici tarafı ise, diğer beş kaynakta, veya kaynakların konu ile ilgili bölümlerinde Baytar Nuri ile ilgili hiç bir kayıt ve anlatının olmaması. Oysa bu kaynaklar : Alişer, Alişan Bey, Haydar Bey, Seyit Rıza ve diğer ağa ve lider kadrolar dışında, süreçte ve çatışmalarda, Baytar Nuri’nin kendi eserlerindeki anlatımlarına göre de, çok daha küçük rolü olan sayısız kişi ve olay, yer yer de, rapor halinde ayrıntılar ile dile getirililmiş.

 Alişer’i açık devlet düşmanı, olayların arkasındaki ‘şerir’ olarak anlatan bu kitaplar, her ne hikmetse, Koçgiri olayında kendini nerdeyse Koçgiri Hareketi’nin Kurmay Heyet Başkanı gibi anlatan Baytar Nuri’den hiç bahsetmemiş, oysa bu kitapların, biri dışında, hepsi de Baytar Nuri Suriye’ye kaçtıktan sonra yayınlanmış.

Seyit Rıza’ Erzincan’ na , Baytar Nuri Suriye’ye!

*10 Eylül 1937`de Seyit Rıza Erzincan`da, Hüseyin ve Rızo Bert (Battal oğlu Rıza), Rızo Bert Seyit Rıza’ nın yaveri ve kayınbiraderi, refakatinde saat 22:00 ‘de teslim olur ( M. Kalman , Belge ve Tanıklarıyla Dersim Direnişleri, sayfa 312 – 316 )

*Bir söylentiye göre devlet yetkilileri ile görüşmek için, başka bir söylentiye göre ise teslim olmak için, Celal Yıldız,

*Seyit Riza, Baytar Nuri’ye göre Erzincan valisinin iknası ile 5 Eylül1937 günü Erzincan’da . Bayar Nuri de, kendi anlıtımına göre, 11 Eylül 1937 günü trenle Suriye’ ye kaçıyor.

Kaynakça :

1. Dr. Vet. Nuri Dersimi, Kürdistan Tarihinde Dersim, 1952 Halep
2. Vet. Dr.M. Nuri Dersimi, Hatıratım, 1986 Stockholm, Roja Nu Yayınları
3. Karerli Mehmet Efendi, Yazılamyan Tarih ve Anılarım, 2007 Ankara, Kalan Yayınları
4. Genelkurmay Belgelerinde Kürt İsyanları ‘ Kaynak Yayınları 1992
19. Bölüm, Tunceli ( Dersim Tedip Harekatı, 1937- 1938, Sayfa 153- 319)
5. Naşit Uluğ: Tunceli Medeniyete Açılıyor, 1939
6. Naşit Hakkı, Derebeyi ve Dersim, 1931 Ankara
7. Ömer Kemal Ağar, Tunceli-Dersim Coğrafyası, 1940 İstanbul
8. Genelkurmay harp Tarihi Başkanlığı, Türk İstiklal Harbi, VI. Cilt
İstiklal Harbinde Ayaklanmalar, Koçgiri Ayaklanması Sayfa 259- 281)

Sorular, Sorular,

1- 1937-38 Dersim Kaliamı’nın1937 öncesi hazırlık sürecinde ve harekatlar döneminde devlet tarafı kaynaklarda kendisinden hiç bahsedilmeyen ve kendi verilerine göre Elazığ’da devlet görevlisi olarak yaşayan Baytar Nuri Türkiye’ yi neden terkedip, kendi anlatımına göre (Seyit Rıza’ nın devlet eline geçtiği kaydeline 10 Eylül 1937 gününün bir gün sonrası 11 Eylül 1937’de Suriye’ ye kaçtı? (Kaynaklara göre yorumla 1936-37 de, Karerli’ ye göre 1934-35’de).

2- Kaynaklardaki askeri krokiler, raporlar, tutanaklarda da bütün geçit yollarının tutulduğu, askerin tüm bölgeleri kontrol ettiği kuşattığı görülen/anlatılan 1937 Eylül’ünde nerdeyse tüm ailesi ve yakınındakileri kaybetmiş 75- 80 yaşlarındaki Seyit Rıza nasıl Ovacık bölgesinden tüm kontrolleri aşıp da Erzincan’a varıyor ve Erzincan’ da tutuklanıyor, yakalanıyor, yada görüşmeye gidiyor?

Haydar Zara  29/7/2010

----------------------------------------------------

Not : Dersimin ve Koçgirinin genç Aydın kuşağının önündeki cevaplarını aramaları gereken sorular ve üzerinde düşünmeleri gereken dev gibi konular. Nasılki A.Özalan’in 1979’da Suriye gidişi, Orda Bekaa’daki PKK içerisinde yaşanan hikayeler çözülmeden Kürt meselesi anlaşılmazsa, Baytar Nuri meseleside çözülmeden Koçgiri 1920-21 ve Dersim 1937-38  Seyit ve Aşiret Liderlerin ölümleri, O katliamlar anlaşılmaz.