| C.Çelik/QIRIK DIQIŞTÊ |
|
Li dora malekê qirik qiÅŸtiya, digotin xeberek tê ! Xebera xêr e, xebera xêr e, xebera xêr e!  Xeber dihat, xebera mirinê, xebera esîrtiyê!"   QIRIK DIQIÅžTÊ (KARGANIN ÇIÄžIRTISI)  Xêr, xêr, xêr! Li dora malekê qirik qiÅŸtiya, digotin xeberek tê ! Xebera xêr e, xebera xêr e, xebera xêr e! Xeber dihat, xebera mirinê, xebera esîrtiyê! Rûyê mirinê sar e, xebera mirinê sûwar e! Bütün KızılbaÅŸ Kürtler gibi, Koçgîrîliler de doÄŸayı kutsamış, güneÅŸ, ay ve yüksek daÄŸ zirvelerine kutsiyet atfetmiÅŸlerdir. Cogî Baba’ya giderken herkes berav‘ını yapar, lokmasını hazırlar, en temiz giysilerini giyer, çıplak ayakla yürür. O mistik havada herkes aÄŸzına bir parça teberik atar, ip baÄŸlar - her düğüm bir dileÄŸe iÅŸarettir: bendê kesk û sor û spî, bextê sor û spî vebî... Cogî Suyu (Koçgîrî bölgesinde bir ziyaret) da kutsaldır; herkesin sırtından aÅŸağıya bir tas su dökülür, böylece kiÅŸi kutsanmış olur. Ziyaretlere yuva yapan yılanlar da kutsal göründüğünden, onlara dokunulmaz. Bu tür örnekleri daha da çoÄŸaltmak mümkün. Qirika belek (ya da qijika karsek = saksaÄŸan), haber getirdiÄŸine inanılan bir kuÅŸtur. Hangi evin çevresinde ötüyorsa, o eve haber geleceÄŸine inanılır. Yıl 1914. Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu, 1’inci Dünya Harbi’ne girmiÅŸ, seferberlik ilan edilmiÅŸtir. Koçgîrî’de ne kadar eli silah tutan genç varsa askere alınmış. Têlû da bunlardan biridir, Xerîb Têlû...  Çandırlı Zahide ise, evinin etrafında dolanan qirika belek’e seslenir içi titreyerek: Qirikê te çi qiÅŸte qiÅŸte? Xêr, xêr, xêr!  Umutla iÅŸlemeye devam eder balîf’ı, tewn’ı, Melekê Tawus’ı, Åžahê Maran’ı... Rojê ya Xizir’ı tutar, Beydağı‘na, Cogî’ye kurban diler, baharda Têlû’ye kavuÅŸmak için... Ez te hev gênê baharê tevlî avê diÅŸolu…  Ancak Têlû’dan ne bir mektup, ne bir künye, ne de haber gelir. Ve Koçgîrîli bu genç kadın, binlerce yılın çığlığıyla şîn’e baÅŸlar... Â
Ji germa havînê mij û dûman e Dayika kurê, tu ricacî be, bila xêrîbê min were Zoy di beranan vêra qurban e  Min go tiyarê, tiyarê, ûy tiyarê Hewara te re têda dişewitî qaz û ar e Deri cîranîno banî xwadêkin Benzîna xwe boşbî di hewa da were xare  Yemana ku dibên Ananê çiqa dûr e Tasek ava xwe hey dibên bi peran e Mizgîncî hatin dibên xerîbê di yemanê berdan e Te ra qurbankim zoy dikan e  Gemîciyo tu gemiya xwe sazke Xerîbê di yemanê zû derbaske Min go eger xerîbê min natirse Ar berde wê gemiyê qazke  De mere qurban Têlû Ez te hev gênê baharê tevlî avê dişolu Xerîb, xerîb, xerîb Têlû Li çola yemanê bûye yerlû  Gotin: Çandırlı Zahide Herêm: Koçgîrî Çavkanî: Çandırlı Dursun Keleş Berhevkar: Cihan Çelik
 Têlû’nun ardından Zahide’nin söylediÄŸi ve bugün de unutulmayan bu ağıt kalır geriye. Çok geçmeden töre uygulanır ve Çandırlı Zahide, Têlû’nun kardeÅŸiyle evlendirilir. Têlû’nun kardeÅŸi de aÄŸabeyi gibi bir süre sonra Osmanlı ordusuna alınır. Yıl 1918, Ä°stanbul iÅŸgali...  Qirika belek dîsan diqiÅŸte! Xêr, xêr, xêr! Xebera xêr e, xebera xêr e, xebera xêr e! Qirik, yeniden evin etrafından gaklayıp duruyor. Çandırlı Zahide evinin etrafında dolanan bu uÄŸursuzluÄŸun farkındadır!  Xeber xebera mirinê ye, xebera esîrtiyê ye! Rûyê mirinê sar e, xebera mirinê sûwar e!  Vira vi Stenbolê, xelîk der e, xelîk der e Çar aliyê xwe deniz e, vapûr li ser e Ez bitirsim ku bi çengê wezîrê min girtin  Di vapurê da avêtine derê Stenbola gi dibên bi gul û nêrgîz e Çar aliyê xwe giÅŸtî deniz e Ez bitirsim ku bi çengê wezîrê min girtin Avêtine gemiya Fransizê Rêdûro lo, nezano lo, xeşîm lo, bêkes lo…  Gotin: Çandırlı Zahide Herêm: Koçgîrî Çavkanî: Çandırlı Dursun KeleÅŸ Berhevkar: Cihan Çelik  Çandırlı Zahide Pepûk ile eÅŸtir Koçgîrî bozkırlarında! Bûye Pepûk, dixwîne li çiya gazan...  Koçgîrî’de şîn (ağıt) geleneÄŸi yüzlerce yıl öncesine dayanmaktadır. KızılbaÅŸ Kürtler, Selçuklu’dan Osmanlı‘ya ve Türkiye Cumhuriyeti’ne kadar katledilmiÅŸ, sürülmüş, kıyımlara uÄŸratılmıştır. Şîn geleneÄŸinin oluÅŸmasındaki en büyük etken de, yaÅŸadıkları bu travmalar ve acılardır. ÖrneÄŸin Kürt toplumu içinde Koçgîrîli bir kadın hemen fark edilir. Yürüyüşü, giyim-kuÅŸamı, elindeki ve yüzündeki akıtması ile karakterize olmuÅŸ, her davranışı hüzün kokan, adeta bir acı abidesi gibidir... Yukarıda aktardığım bu iki ağıt, 1914-1918 yılları arasında Osmanlı ordusunda kendileri için ferman verenler, Enver PaÅŸa’nın emperyal hayalleri uÄŸruna zorla evinden-ocağından alınmış, - Nurî Dêrsimî’nin dediÄŸi gibi - ciwan, mert Kürt gençlerinin acı sonlarının destanlaÅŸtırılmasıdır. Kadınlarımız, giden bu mert ciwanların ardından sadece ağıt yakmışlardır. Tarihimiz bu acıların sayısız örnekleriyle doludur. Fakat istisnalar da var; bu acı ve trajedilerin yanında Elîşêr Efendi’nin eÅŸi Zarifeler de var Koçgîrî topraklarında. Ä°lk Kürt kadın gerillasıdır Zarife. Dêrsim’deki katlediliÅŸine kadar, Elîşêr ile beraber Jîn dergisinin Ä°mranlı ve Zara’daki bürosunu kurmuÅŸ, Koçgîrî Ä°syanı’nda savaÅŸmış ilk Kürt kadın gerillasıdır... ''Ey ölüm! Bakma acılarımız kadar yaÅŸlı olduÄŸumuza. Düşlerimiz kadar gençtir ömrümüz!“ Ağıtlarımız özgürlük ÅŸarkılarına, Zahide’lerimizi Zarife’lere dönüştürmek mümkün! Tıpkı yeni bir dünyanın mümkün olduÄŸu gibi... Â
 Ya Heq,Ya Elî,Ya Pîr, Ya Sûar ê pêşiya ro welatê . Ya Xizir ê ser kelek û keştiyan xwedanê bê kes û bê xwediyan . Ya Melekê ser herd û êzmîn,Ya melekê serê sibê. Ya hîva zerî,Ya Cogî Baba Tu ocaxê kesî kur nekê,Derdê bê derman nedê kesî Murad ê kesî di cavanda neylî. Rê 'ya Heq Xizirê Kal li ser pîlê we bî. |
Cihan ÇELİK/QIRIK DIQIŞTÊ (KARGANIN ÇIĞIRTISI)"Xêr, xêr, xêr!
Yemanê, yemanê, mal şewitî yemanê
CiHAN ÇELİK
.jpg "FATOSA KHEKÊ BOLÊ KHIRTİ ŞİYE HEQİYA XO.")
Yorumlar
RSS beslemesi, bu iletideki yorumlar için.