Jar-û Diyar

‘‘Rüzğar romanından bir yaprak çeviriyor,

Çamların bekçisi Sadık ağa

Köpeği arkasında,              

Manastırdan dönüyor.’’ Sait Faik

Hıdır Dulkadir/ MANASUR (1)

 

Elazığ’dan Keban’a giderken eski kireç ocağının olduğu semte ‘‘Gedik’’ derler. Gedik’ten Xolvenk köyü yol ayrımı görünür. Gedik yol ayrımından köyün en üstünde, çıplak tepenin altında, yeşil bir bulut belirir. Yöre halkı buraya ‘‘Manasur’’ derler.

 Ermeni Manastırı harab olmuş bir Kiliseden ibarettir. Xolvenk’in (Şahin Kaya Köyü) en üstünde, asırlık dut ağaçları, sıra sıra badem ve meşe ağaçları yer alır. Herabe olmuş kilise bu yeşilliğin sol üst tarafında kalır. Kilisenin içinde sekiz sutun ve tabanda üç kubbe vardır.  İçi otuz adım uzunluğunda on adım genişliğindedir.  Dışı yıkılıp dökülmüş, içerisi ise yer yer orjinal halini korumaktadır. Kilisenin çevresi ‘‘Ermenilerin altınları var’’ amacı ile delik deşik edilmiş, her adım da kuyu ve tepeciklerle doludur. 

 

Kilisenin karşısında yaya yolun hemen üstünde, tarihi bir çeşme var. İki su borusunda oluk oluk su çağalıyor, bir metre uzunluğundaki yalakta gölleniyor.  Akan su yirmi-otuz metre kadar aktıktan sonra, ustaca oyulmuş köşe beyaz taşlardan yapılan havuza akıyor. Su belli bir seviyeye gelince, salıp bahçede bulunan asırlık meyve ağaçlarını suluyorlar, Ermenilerden sonra orayı sahiplenen kişi veya kişiler.

 

Asırlık diyorum çünkü, 1936 yılında gazeteci yazar Dr. Nuri Dersimi’nin anısına yaptırılan veya kendisinin yaptırdığı bir çeşmedir. Dr. Nuri Dersimi’nin kaynaklarında ‘‘Ermeni ve Dersim kırımında olup biten bu vahim olayları  basın ve yayın yolu ile yurt dışına duyurulmasın’’ diye, bu köyü devlet ona rüşvet olarak veriyor. Dr. Nuri Dersim’i asla bunu kabullenmiyor. Devlet bu konuda ‘‘yazamazsın, yayınlayamazsın’’ kararlığını koyunca, Suriye’ye kaçmak zorunda kalır, Nuri Dersimi. Ölünceye kadarda yaşamını Suriye de sürdürür.

 

Köyün yerlileri oluk oluk suyun aktığı çift demir borunun üstünde, onun adına yapılan veya kendisinin yaptırdığı çeşme de adı yazılıymış. Çeşmenin sağ tarafında ayakta duran kırmızı suratlı yaşlı adamın saçları alnına dökülmüş, rüzgarda sallanıyordu. Pos bıyıklarını iki eliyle arkaya doğru burdu. Çıplak gögsünü açıp hafiften esen yele karşı durdu. Zamana karşı direniş çehresi gergindi.

 

‘‘Ben 40 yıldır bu köyde oturuyorum. Yazıyı, bu iki gözümle gördüm. İşaret parmağı ile göstererek, tam burda Dr. Nuri Dersim’i yazıyordu. Görüyorsun, onu sevmeyenler yazıyı kesici aletle kazıp yok etmişler. Ama yapılış tarihi yazılıdır. Yıl 1936. İstedikleri kadar onun adını yok etsinler. Tarihi yok edenlerin sonu karanlıktır’’ dedi.

 Hıdır DULKADİR

------------------------------

(1) Elazığ/Xolvek köyü üstünde kilisenin adı. / Foto:Jarudiyar arşivinden