| Xızır Orucun Toplumsal Anlamı ve Önemi |
|
XIZIR ORUCUNUN TOPLUMSAL ANLAMI VE ÖNEMÄ° Xızır orucu, aslında bir hafta içinde tutulur. Genelde 3 gün olmasına karşın, bu husus katı kural deÄŸildir. Bir gün de tutulabilir. Hatta oruç tutmadan da diÄŸer aktiviteler paylaşılır. Farklı yörelerde farklı haftalarda oruç tutulur. Kurban kesilir. Cem tutulur... Bu aktiviteler,  daha çok yılın ilk ayının(eski/Rumi takvim) son 2 haftası içindedir.  XIZIR AYI BARIÅž AYIDIR   DOSTLUK AYIDIR Xızır Orucu; eski hesapla (Rumi Takvim ile- Ocak Ayı// ÇELE ’nin ortasında baÅŸlar sonuna dek sürer. Yani yeni (Miladi) takvim ile ocak sonunda baÅŸlar, Åžubat ortalarına dek sürer.   YOLUMUZ, XIZIRIMIZ Toplumsal yaÅŸamımızda, Xızır’ın alanı geniÅŸ; yeri ağırlıklı ve yücedir. Xızır, inancımızda ağırlığı olan bir isim... Kutsal bir isim... Bunun, sadece kutsallıktan kaynaklandığı sanılmasın. Evet, kutsallık bir gerçek… Ancak, Xızır; bir tanrı deÄŸildir. Yaratıcı deÄŸildir. Hiç bir ÅŸeyi yoktan var etmez. Yoktan bir ÅŸey vermez.  Her ne kadar yoktan yaratmıyorsa da, dar anda, zor zamanda sahiptir. Koruyucudur, kurtarıcıdır. Kim; nerede, ne zaman darda kalırsa, orada hazır ve nazırdır. Yani esirgeyen ve koruyandır. Hazırdır, nazırdır...  Bizden her kim, nerede darda kalır Bekler ki arka bulur Piri faniden, el alır Sonbahar, kış, ilkbahar, hiç de yaz olur Vallah, billah elimizde kalmış ulu Xızır  İster fırtına, ister tipide daÄŸda kalırlar Ä°ster deryada su üzerinde olurlar Ne zaman dara düşseler, aÄŸlarlar Parmak niyaz eder, eli kalbe koyarlar  Bizde, yani Désım’de iki ay çok önemlidirler, deÄŸerlidirler, kutsaldırlar...   1. GaÄŸan Ayı  2. Xızır Ayı GaÄŸan Ayı, eski takvim ile yılın son ayı ve daha çok o ayın son 2 haftası içindedir. GaÄŸan akrabalık ve hısımlık ayıdır. Hısım, akraba sorulur. Hal, hatırlar sorulur. Özellikle bayan akrabalar(zéyi) sorulurlar, ziyaret edilirler. Hediyeler gönderilir. Hediyeler alınır.  Konu, komÅŸu da ihmal edilmez. Lokmalar dağıtılır. Hediyeler verilir. Kurbanlar kesilir. Bu günlerde unutulmayacaklar; hamileler ve yaÅŸlılardırlar. Evde hısım, akrabadan bahsedilir. Amca, amca yeÄŸen, hala; dayı, teyze sorulur... Tanışıklık artırılır. Oruç tutulur. Lokma verilir. Kutsal ekmek(miyaz) piÅŸirilir, paylaşılır. Tanrıya, nimetlerine, bereketine ve bolluÄŸuna şükür edilir... Hayvan yemleri, otu, yaprağı, saman vb. (alef) stoklanmıştır. Yazdan, güzden depolanmıştır.  Her kes tedarikli, kışa hazırlığını yapmıştır... Yakacağı, ateÅŸi, odunu var... Yiyecek ve içecekler hazırlanmış, stoklar yapılmıştır. Ekmekleri, katıkları(yağı, çökeleÄŸi, peyniri vb) meyveleri, sebzeleri depolanmıştır.   Yazın, güzün her kes iÅŸte, güçte... Yorgun, argın... EÅŸe, dosta; hısıma, akrabaya ayıracak fazla zamanı da yoktur. Düşünmeye bile mecali olmaz.   Ama güz geçip de kış olunca, artık her kes evindedir, içerdedir. Dışarılarda fazla insan olmaz. Birbirlerine ayıracak fazla zamanları vardır. Zamanları boldur. Oturulur, konuÅŸulur. Türküler,  şarkılar söylenir. Hikayeler, masallar dinlenir. Dua ve ibadet edilir…  GaÄŸan; hısım, akraba arasında tanışıklığı, yakınlığı pekiÅŸtirmek için önemli ve kutsal dönemdir. YardımlaÅŸmanın, dayanışmanın pekiÅŸtirildiÄŸi günlerdir.  Â
Xızır ayı, eski takvim(Rumi takvim) ile yılın ilk ayı ve daha çok bu ayın son 2 haftası içindedir. Xızır Ayı; barış ayıdır. Dostluk ayıdır. Toplumsal birlikteliğin pekiştirilmesi dönemidir. Xızır orucu, aslında bir hafta içinde tutulur. Genelde 3 gün olmasına karşın, bu husus katı kural değildir. Bir gün de tutulabilir. Hatta oruç tutmadan da diğer aktiviteler paylaşılır.  Ancak bu aktiviteler;  farklı yerleşim birimleri, farklı günlerde gerçekleştirirler.  TOPLUM AÇISINDAN Herkes yeterince dinlenmiştir. Küslüklerin, dargınlıkların giderilmesinin tam zamanıdır. Zira ilkbahara da henüz vakit vardır. İlkbahar gelmeden; işe, güce başlamadan; kıra çıkmadan barışın, barışıklığın sağlanması için en uygun zamandır.  Kimler arasında dargınlıklar, küslükler varsa rayberler tarafından saptanır, giderilmeye çalışılır. Bu gerçekleşmez de, bazı nizalar kalmış ise, pire, mürşide bırakılır.  Bu küskünlük ve dargınlıklar: -      Aile içinde olabilir. -      Büyük, küçük arasında olabilir. -      Hısım, akraba arasında olabilir. -      Konu, komşu arasında olabilir. -      Köyler arasında olabilir. -      Aşiretler arasında olabilir. -      Ayrı inanç ve itikattan olanlarla olabilir. Ama mutlaka giderilmeleri gerekir. Düşmanlıkların sürdürülmemeleri gerekir. Kimler arasında olduğuna bakılmadan... Zira Désım inancında ve genelde Alevilikte barışık olunmadan, barışılmadan ibadete katılınmaz. Birinde veya birilerinden küskün, dargın biri; ceme katılamaz, alınmaz. Keza kendisine küskün ve dargın birilerinin olduğu kişiler de ceme// ibadete katılamazlar. Taa ki, gönüller hoş edilip, helallık alınıncaya kadar... -*- Pir ve rayverler; Xızır Ayında yolda, eldeler. Cemde, cemaattedirler. Toplantı ve seminerlerdeler. Dargınlar, küskünler bir araya getirilirler, barıştırılırlar. Barış ve uyum sağlanır. Barışmamış, küslüğü devam ettirenler; ceme, cemaate, ibadete alınmaz. Kendisi ile birlikte ibadet edilmez. -*- Barışın ayı, XIZIR ayıdır. Barışın, dostluğun ayıdır. Kurbanlar kesilir, kurbanlar paylaşılır. Miyaz pişirilir, lokmalar paylaşılır. Hamileler, yaşlılar ve kimsesizler asla unutulmazlar, bu etkinliklerde... -*- XIZIR, bizde yüce bir isimdir Böyle bilen, böyle diyen DÊSIM’dir Oruç ayıdır, nefisler tutulur
Susuz kalınır, yar elinden su içilir   Cemler u cemaatler ayı... Barışın ve kardeşliğin ayı... Yardımlaşmanın, dayanışmanın pekiştirildiği günlerdir. Küslük, kötülükler kaldırılır. Düşmanlık yok edilir.  * KENDİNİZİTANIDIKÇA ÇEVRENİZİ TANIMIŞ OLURSUNUZ  *ÇEVRENİZİ TANIDIKÇA KENDİNİZİ TANIMIŞ OLURSUNUZ Torné Thuji (Mehmet Tüzün) |
Mehmet TÃœZÃœN/
XIZIR ORUCUÂ Â 
Darlık, yokluk bilinir
.jpg "FATOSA KHEKÊ BOLÊ KHIRTİ ŞİYE HEQİYA XO.")
